Quan điểm dạy học xưa và nay

John Taylor GaTS nhận xét trong cuốn sách Lịch sử ngầm của giáo dục Mỹ, “giáo dục phổ thông ban đầu làm trống rỗng học sinh”. Đó là việc tách rời học sinh ra khỏi công việc thường lệ của xã hội cho tới khi học sinh đã học xong hệ thống tri thức do người lớn soạn thảo, theo quan điểm hàn lâm.

Quan điểm dạy học cổ điển

Học sinh được đánh giá về năng lực học tập theo điểm số thầy giáo cho, vì vậy không thấy được tầm nhìn về hành vi tương lai của mình, sự đóng góp của mình. Việc đánh giá bằng điểm số này được thực hiện thường xuyên và công khai. Học sinh được hệ thống giáo dục và gia đình theo dõi liên tục từ sáng sớm tới tối mịt, không có thời gian và không gian riêng tư. Thời gian trong ngày của học sinh bị trút đầy bởi các hoạt động do nhà trường và thầy giáo ấn định.Quan điểm giáo dục cổ điển này thực tế đã tạo ra những học sinh thiếu năng động và linh hoạt trong cuộc sống, thiếu nhiều kỹ năng rất cần thiết trong cuộc sống hiện đại. Nhiều kỹ năng làm việc liên con người, cộng tác trong các nhóm lao động thực tế rất cần cho xã hội vẫn chưa được đưa vào huấn luyện cho học sinh. Nhiều kỹ năng truy tìm tri thức mới có trên thế giới chưa được giới thiệu cho học sinh. Sự tách rời giữa những thành tựu mới đang được sử dụng trong xã hội với những tri thức học sinh được trang bị trong trường đã dẫn tới việc xã hội phải mất thêm thời gian đào tạo lại người lao động trong các cơ sở sản xuất.Betty Stricker, giáo sư tại đại học Vanderbilt nêu ra mục tiêu của học và dạy hiện đại: “Mục tiêu của học viên là trở thành nhà chuyên môn có hiệu quả trong các công việc mà thực tế yêu cầu.” TS Peter Vaill, GS Đại học Antioch thì nhấn mạnh: “Mục tiêu quan trọng của giáo dục là giúp học sinh trở thành chuyên gia thích ứng”.

Chuyên gia thích ứng là gì? Khái niệm về chuyên gia thích ứng cung cấp một mô hình quan trọng cho việc học thành công. Chuyên gia thích ứng là người có khả năng tiếp cận tới những tình huống mới một cách linh hoạt và học trong cả đời mình. Họ không chỉ dùng điều mình đã học, họ mang khả năng siêu nhận thức, tức là tự nhận thức chính việc học tập của mình, và thường xuyên xem xét mức độ chuyên gia của mình và cố gắng vượt ra ngoài các mức độ đó. Họ không đơn giản cố gắng làm cùng một điều một cách hiệu quả hơn; họ cố gắng làm mọi thứ tốt hơn.

Nghiên cứu từ khoa học học tập cho biết: việc tổ hợp của tri thức, kỹ năng và thái độ là điều cần thiết cho sự thành công trong thế kỷ 21. Tri thức chuyên gia thích ứng là việc biết cách giữ cân bằng giữa tính hiệu quả công việc và tính canh tân, đổi mới công việc.

Học tập kiểu thích ứng

Tri thức được hệ thống hóa giúp ta hiểu và suy diễn, do đó làm cho ta hiệu quả hơn. Tuy nhiên vấn đề chính là phải thích ứng với tình huống mới chứ không chỉ áp dụng những điều đã được học. Việc học tập không theo kiểu bắt chước ngu xuẩn, không đi theo cách thức làm mọi việc đã quen thuộc trước đây mà đi theo cách làm phù hợp thực tế là con đường đưa tới tri thức mới.

Học tập kiểu thích ứng chính là quá trình buông bỏ những giả định cũ để giúp cho việc xác định không gian vấn đề mới. Nhưng việc buông bỏ các ý tưởng, niềm tin và lệ thường mà chúng ta đã yêu mến và dùng thời gian lâu thường là cực kỳ khó khăn. Đi theo những cái mới thường đòi hỏi người ta phải buông bỏ kỹ năng và tri thức cũ đã thu được trước đó để dấn thân vào những lĩnh vực mình còn chưa biết và khám phá ra những tri thức mới.

Quan điểm dạy học: Dạy theo giáo án và dạy sáng tạo

Quan điểm dạy học truyền thống xoay quanh vai trò chủ đạo của giáo viên trong tổ chức học tập cho học sinh. Giáo án của giáo viên chính là bản kế hoạch trung tâm cho các hoạt động dạy học diễn ra. Giả định ban đầu là giáo viên cần soạn giáo án, lập kế hoạch giảng dạy chi tiết và tiến hành giảng dạy theo giáo án. Với sự phổ cập giáo dục, với nhiều giáo viên tham gia giảng dạy, điều e ngại chính là nếu không có giáo án chi tiết nhiều giáo viên sẽ không dạy được hiệu quả. Và giáo án cần được soạn tuân theo các chuẩn mực đã được những người có kinh nghiệm giảng dạy thiết lập ra. Do đó dần dần dạy theo giáo án trở thành một yêu cầu bắt buộc với các giáo viên.

Tuy nhiên những người phê bình “dạy theo giáo án” lo ngại việc dạy của giáo viên và việc học của học sinh bị suy giảm khi giáo viên coi vai trò của mình chủ yếu là tuân thủ chặt chẽ giáo án. Bản chất vấn đề dạy học không phải chỉ là hoàn thành những kế hoạch được vạch sẵn mà không tính tới những biến tạo và canh tân.

Tính sáng tạo bao gồm các hành động mới và thích hợp với những gì đã được qui định thành chuẩn. Giảng dạy sáng tạo bao hàm việc tuân thủ mục đích và các chuẩn do cộng đồng giáo dục lập ra. Việc tuân thủ các chuẩn này là một đảm bảo cho việc dạy học đáp ứng được yêu cầu. Tuy nhiên giảng dạy sáng tạo còn bao hàm việc lấy người học làm trung tâm. Dạy học có tương tác cao giữa học sinh và giáo viên là cần thiết để đảm bảo rằng mọi học sinh đều thành công. Thông qua việc đánh giá thực tế tri thức và kỹ năng của người học, giáo viên thích ứng việc dạy để thúc đẩy việc học đạt kết quả lớn hơn. Giáo viên phải là những nhà chuyên môn, không đơn giản tuân theo “giáo án” làm sẵn. Vai trò của họ là tác nhân đổi mới trong tập các ràng buộc sẵn có. Do đó bản thân giáo viên cũng phải là các chuyên gia thích ứng. Họ phải là những người nhanh chóng và nhậy bén nhận ra những đòi hỏi mới từ học sinh để từ đó thay đổi, biến đổi các giáo án của mình đáp ứng cho các nhu cầu mới đó và đóng góp thêm cho sự phát triển của các giáo án tốt.

John Taylor GaTS nhận xét trong cuốn sách Lịch sử ngầm của giáo dục Mỹ, “giáo dục phổ thông ban đầu làm trống rỗng học sinh”. Đó là việc tách rời học sinh ra khỏi công việc thường lệ của xã hội cho tới khi học sinh đã học xong hệ thống tri thức do người lớn soạn thảo, theo quan điểm hàn lâm.

Quan điểm dạy học cổ điển

Học sinh được đánh giá về năng lực học tập theo điểm số thầy giáo cho, vì vậy không thấy được tầm nhìn về hành vi tương lai của mình, sự đóng góp của mình. Việc đánh giá bằng điểm số này được thực hiện thường xuyên và công khai. Học sinh được hệ thống giáo dục và gia đình theo dõi liên tục từ sáng sớm tới tối mịt, không có thời gian và không gian riêng tư. Thời gian trong ngày của học sinh bị trút đầy bởi các hoạt động do nhà trường và thầy giáo ấn định.Quan điểm giáo dục cổ điển này thực tế đã tạo ra những học sinh thiếu năng động và linh hoạt trong cuộc sống, thiếu nhiều kỹ năng rất cần thiết trong cuộc sống hiện đại. Nhiều kỹ năng làm việc liên con người, cộng tác trong các nhóm lao động thực tế rất cần cho xã hội vẫn chưa được đưa vào huấn luyện cho học sinh. Nhiều kỹ năng truy tìm tri thức mới có trên thế giới chưa được giới thiệu cho học sinh. Sự tách rời giữa những thành tựu mới đang được sử dụng trong xã hội với những tri thức học sinh được trang bị trong trường đã dẫn tới việc xã hội phải mất thêm thời gian đào tạo lại người lao động trong các cơ sở sản xuất.Betty Stricker, giáo sư tại đại học Vanderbilt nêu ra mục tiêu của học và dạy hiện đại: “Mục tiêu của học viên là trở thành nhà chuyên môn có hiệu quả trong các công việc mà thực tế yêu cầu.” TS Peter Vaill, GS Đại học Antioch thì nhấn mạnh: “Mục tiêu quan trọng của giáo dục là giúp học sinh trở thành chuyên gia thích ứng”.

Chuyên gia thích ứng là gì? Khái niệm về chuyên gia thích ứng cung cấp một mô hình quan trọng cho việc học thành công. Chuyên gia thích ứng là người có khả năng tiếp cận tới những tình huống mới một cách linh hoạt và học trong cả đời mình. Họ không chỉ dùng điều mình đã học, họ mang khả năng siêu nhận thức, tức là tự nhận thức chính việc học tập của mình, và thường xuyên xem xét mức độ chuyên gia của mình và cố gắng vượt ra ngoài các mức độ đó. Họ không đơn giản cố gắng làm cùng một điều một cách hiệu quả hơn; họ cố gắng làm mọi thứ tốt hơn.

Nghiên cứu từ khoa học học tập cho biết: việc tổ hợp của tri thức, kỹ năng và thái độ là điều cần thiết cho sự thành công trong thế kỷ 21. Tri thức chuyên gia thích ứng là việc biết cách giữ cân bằng giữa tính hiệu quả công việc và tính canh tân, đổi mới công việc.

Học tập kiểu thích ứng

Tri thức được hệ thống hóa giúp ta hiểu và suy diễn, do đó làm cho ta hiệu quả hơn. Tuy nhiên vấn đề chính là phải thích ứng với tình huống mới chứ không chỉ áp dụng những điều đã được học. Việc học tập không theo kiểu bắt chước ngu xuẩn, không đi theo cách thức làm mọi việc đã quen thuộc trước đây mà đi theo cách làm phù hợp thực tế là con đường đưa tới tri thức mới.

Học tập kiểu thích ứng chính là quá trình buông bỏ những giả định cũ để giúp cho việc xác định không gian vấn đề mới. Nhưng việc buông bỏ các ý tưởng, niềm tin và lệ thường mà chúng ta đã yêu mến và dùng thời gian lâu thường là cực kỳ khó khăn. Đi theo những cái mới thường đòi hỏi người ta phải buông bỏ kỹ năng và tri thức cũ đã thu được trước đó để dấn thân vào những lĩnh vực mình còn chưa biết và khám phá ra những tri thức mới.

Quan điểm dạy học: Dạy theo giáo án và dạy sáng tạo

Quan điểm dạy học truyền thống xoay quanh vai trò chủ đạo của giáo viên trong tổ chức học tập cho học sinh. Giáo án của giáo viên chính là bản kế hoạch trung tâm cho các hoạt động dạy học diễn ra. Giả định ban đầu là giáo viên cần soạn giáo án, lập kế hoạch giảng dạy chi tiết và tiến hành giảng dạy theo giáo án. Với sự phổ cập giáo dục, với nhiều giáo viên tham gia giảng dạy, điều e ngại chính là nếu không có giáo án chi tiết nhiều giáo viên sẽ không dạy được hiệu quả. Và giáo án cần được soạn tuân theo các chuẩn mực đã được những người có kinh nghiệm giảng dạy thiết lập ra. Do đó dần dần dạy theo giáo án trở thành một yêu cầu bắt buộc với các giáo viên.

Tuy nhiên những người phê bình “dạy theo giáo án” lo ngại việc dạy của giáo viên và việc học của học sinh bị suy giảm khi giáo viên coi vai trò của mình chủ yếu là tuân thủ chặt chẽ giáo án. Bản chất vấn đề dạy học không phải chỉ là hoàn thành những kế hoạch được vạch sẵn mà không tính tới những biến tạo và canh tân.

Tính sáng tạo bao gồm các hành động mới và thích hợp với những gì đã được qui định thành chuẩn. Giảng dạy sáng tạo bao hàm việc tuân thủ mục đích và các chuẩn do cộng đồng giáo dục lập ra. Việc tuân thủ các chuẩn này là một đảm bảo cho việc dạy học đáp ứng được yêu cầu. Tuy nhiên giảng dạy sáng tạo còn bao hàm việc lấy người học làm trung tâm. Dạy học có tương tác cao giữa học sinh và giáo viên là cần thiết để đảm bảo rằng mọi học sinh đều thành công. Thông qua việc đánh giá thực tế tri thức và kỹ năng của người học, giáo viên thích ứng việc dạy để thúc đẩy việc học đạt kết quả lớn hơn. Giáo viên phải là những nhà chuyên môn, không đơn giản tuân theo “giáo án” làm sẵn. Vai trò của họ là tác nhân đổi mới trong tập các ràng buộc sẵn có. Do đó bản thân giáo viên cũng phải là các chuyên gia thích ứng. Họ phải là những người nhanh chóng và nhậy bén nhận ra những đòi hỏi mới từ học sinh để từ đó thay đổi, biến đổi các giáo án của mình đáp ứng cho các nhu cầu mới đó và đóng góp thêm cho sự phát triển của các giáo án tốt.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *